Po rozwodzie udziały byłych małżonków w majątku wspólnym są co do zasady równe. Sąd może ustalić nierówne udziały, gdy łącznie wystąpią ważne powody oraz wyraźnie różny stopień przyczynienia się do powstania majątku. Sam fakt, że jedna osoba zarabiała więcej, zwykle nie wystarcza. Sąd uwzględnia również wychowanie dzieci, prowadzenie domu, gospodarowanie dochodami i zachowanie każdego z małżonków wobec wspólnego majątku.
Równe udziały są zasadą
Art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadza domniemanie, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Nie oznacza to, że po rozwodzie każda rzecz jest automatycznie dzielona fizycznie na pół. Równość dotyczy wartości udziałów w całym majątku wspólnym, a sąd może przyznać poszczególne składniki jednej osobie z obowiązkiem odpowiedniej spłaty drugiej.
Nierówne udziały są wyjątkiem. Osoba, która się ich domaga, powinna zgłosić wyraźne żądanie i wykazać fakty uzasadniające odejście od zasady 50/50. Sąd nie ustala nierównych udziałów wyłącznie dlatego, że strony pozostają w konflikcie albo jedna z nich uważa wynik równy za niesprawiedliwy.
Dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie
1. Ważne powody
„Ważne powody” są oceniane z uwzględnieniem całokształtu relacji majątkowych i rodzinnych. W praktyce mogą nimi być długotrwałe i rażące niewykonywanie obowiązków wobec rodziny, uporczywe trwonienie wspólnych pieniędzy, uzależnienie połączone z uszczuplaniem majątku, uchylanie się od pracy mimo realnej możliwości zarobkowania albo celowe zadłużanie rodziny.
Nie każde naganne zachowanie jest jednak ważnym powodem w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. Trzeba wykazać jego rzeczywiste znaczenie dla sytuacji rodziny lub majątku. Sama wina za rozkład pożycia nie prowadzi automatycznie do nierównych udziałów, choć w konkretnych okolicznościach może mieć znaczenie jako element szerszej oceny.
2. Różny stopień przyczynienia się do majątku
Przyczynienie nie oznacza wyłącznie wysokości pensji. Ustawa nakazuje uwzględnić także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Małżonek, który przez lata zajmował się dziećmi i domem, umożliwiając drugiemu rozwój zawodowy, może przyczyniać się do powstania majątku w stopniu równym, mimo niższych zarobków albo przerwy w zatrudnieniu.
Znaczenie ma również sposób wykorzystywania dochodów. Wysokie zarobki nie przemawiają za większym udziałem, jeżeli były przeznaczane głównie na cele osobiste, hazard lub spłatę zobowiązań niezwiązanych z rodziną. Z drugiej strony przejściowe bezrobocie, choroba czy opieka nad bliskim nie muszą oznaczać mniejszego wkładu.
Jak Sąd Najwyższy rozumie te przesłanki?
W postanowieniu z 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22, wskazano, że przesłanki należy badać sekwencyjnie. Najpierw sąd ustala, czy istnieją ważne powody. Dopiero przy odpowiedzi twierdzącej ocenia stopień przyczynienia się każdego małżonka i określa udziały. Sam nierówny wkład finansowy nie może być jednocześnie jedynym „ważnym powodem”.
Sąd Najwyższy wyjaśnił też, że ważne powody nie muszą mieć wyłącznie majątkowego charakteru. Mogą dotyczyć sfery osobistej, jeżeli w realiach sprawy uzasadniają odejście od równości udziałów. Ocena zawsze wymaga jednak związania okoliczności rodzinnych z drugim etapem analizy — rzeczywistym wkładem w powstanie majątku.
Przykłady: kiedy wniosek może mieć podstawy?
- Długotrwałe uchylanie się od pracy i obowiązków. Jeden małżonek, mimo możliwości zarobkowych, przez lata nie pracował, nie zajmował się domem ani dziećmi i utrzymywał się wyłącznie z dochodów drugiego.
- Trwonienie majątku. Znaczna część wspólnych środków była regularnie przeznaczana na hazard, używki lub ryzykowne wydatki bez wiedzy rodziny.
- Celowe uszczuplanie dorobku. Przed rozstaniem jeden małżonek wyprowadzał pieniądze, pozornie sprzedawał przedmioty lub zaciągał zobowiązania służące wyłącznie jego interesom.
- Wyraźnie nierówny wkład przy jednoczesnych ważnych powodach. Jedna osoba finansowała i organizowała życie rodziny, a druga uporczywie odmawiała udziału mimo realnych możliwości.
Każdy z tych przykładów wymaga dowodów i oceny całej historii małżeństwa. Pojedynczy incydent albo krótki okres gorszej sytuacji zwykle nie wystarczy. Sąd może ustalić udziały w proporcji odpowiadającej wykazanemu wkładowi, ale nie jest związany dowolną proporcją wskazaną przez stronę.
Co nie jest wystarczające do orzeczenia nierównych udziałów?
- wyższa pensja jednego małżonka bez analizy pracy domowej i opiekuńczej;
- sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez jedną osobę;
- zwykłe różnice w podejściu do wydatków;
- krótkotrwałe bezrobocie, choroba lub urlop związany z opieką nad dzieckiem;
- sam rozwód z orzekaniem o winie, bez związku z przesłankami z art. 43 k.r.o.;
- darowizna otrzymana wyłącznie przez jednego małżonka — najpierw trzeba ustalić, czy w ogóle weszła do majątku wspólnego, czy pozostała osobista.
Jakie dowody są potrzebne?
Przydatne mogą być wyciągi bankowe, dokumenty dotyczące dochodów i zobowiązań, umowy, potwierdzenia inwestycji, dokumentacja leczenia uzależnienia, korespondencja dotycząca finansów, zeznania świadków oraz dowody zakresu opieki nad dziećmi i prowadzenia gospodarstwa domowego. Materiał powinien pokazywać nie tylko pojedyncze kwoty, lecz dłuższy sposób funkcjonowania rodziny.
Trzeba odróżnić nierówne udziały od rozliczenia nakładów z majątku osobistego na wspólny lub odwrotnie. To dwa różne zagadnienia. Możliwe jest zachowanie równych udziałów i jednoczesne rozliczenie konkretnego nakładu, na przykład środków ze sprzedaży mieszkania należącego do jednego małżonka przed ślubem.
Kiedy zgłosić żądanie?
Żądanie nierównych udziałów najczęściej rozpoznaje sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności. Podział może odbyć się po rozwodzie, ale również po wcześniejszym ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Warto sformułować żądanie, proponowaną proporcję i podstawę dowodową już na początku postępowania, aby druga strona mogła się do nich odnieść.
Checklista przed złożeniem wniosku
- ustal pełny skład i wartość majątku wspólnego;
- oddziel majątki osobiste i roszczenia o nakłady;
- opisz ważne powody w układzie chronologicznym;
- wykaż różnicę w całokształcie przyczynienia się, nie tylko w pensjach;
- zabezpiecz dokumenty bankowe i inne dowody;
- uwzględnij pracę przy dzieciach oraz w gospodarstwie domowym;
- określ żądaną proporcję i sposób jej obliczenia.
FAQ
Czy zdrada zawsze oznacza nierówne udziały?
Nie. Sama zdrada nie prowadzi automatycznie do zmiany proporcji. Jej znaczenie zależy od całokształtu okoliczności i związku z ważnymi powodami oraz stopniem przyczynienia się do majątku.
Czy osoba, która nie pracowała zawodowo, dostanie mniej?
Nie z tego powodu. Opieka nad dziećmi i prowadzenie domu są ustawowo uwzględnianym wkładem w powstanie majątku wspólnego.
Czy nierówne udziały można ustalić ugodą?
Strony mogą uzgodnić sposób podziału i wartości przypadające każdej z nich, z zachowaniem form wymaganych dla danych składników, zwłaszcza nieruchomości. Przy braku porozumienia rozstrzyga sąd.
Ocena szans na nierówne udziały wymaga zestawienia historii małżeństwa z konkretnymi dowodami. Informacje o innych sprawach rodzinnych można znaleźć na blogu kancelarii, a sylwetkę autorki na stronie adwokat Aleksandry Ziomko-Goli. W sprawie indywidualnej można skorzystać z formularza kontaktowego.;
Stan prawny zweryfikowano na 6 września 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
